Goswin de Strailhe

Tekening van Edmond van Offel

In een nis van de neogothische gevel van het prinsbisschoppelijk paleis te Luik bevindt zich een beeld van Goswin de Strailhe (zie afbeelding hieronder).

In het jaar 1468 op het Baliënplein te Brussel wordt het hoofd van Goswin gescheiden van zijn lichaam door het bijl van de beul. Goswin als edelman zou zoals het gebruik was door een zwaard onthoofd moeten zijn, maar dit werd ontzegd door de hertog. Het is de dag van Kerstmis. Goswin is nog maar 28 jaar oud.

Zo zag het Baliënplein eruit in 1590, links de Magna Aula, waar de hofhouding van Karel de Stoute op de eerste verdieping zat die bewuste avond. Rechts de kerk (abdij) Sint-Jacob op de Coudenberg. Tussen deze 2 gebouwen werd Goswin onthoofd. De plek zal heel kort bij het standbeeld van Godfried Van Bouillon geweest zijn.

De bedenker van dit schouwspel slaat al grinnikend met zijn hofhouding dit luguber gebeuren gade. De bedenker is niemand minder dan Karel de Stoute. Goswin de Strailhe had Karel de Stoute schrik aangejaagd bij de nachtelijke uitval van de 600 Franchimontezen te Luik waarover later meer.

Om de aanleiding van deze onthoofding te kennen moeten we vele jaren terug in de tijd gaan. Drie generaties is de familie Baré een doorn in het oog geweest van de Bourgondische hertogen. Reeds de vader en grootvader van Goswin waren in conflict met de vader van Karel de Stoute, Filips de Goede.

In het jaar 1408 vond de slag van Othée plaats. De vader van Karel de Stoute, Filips de Goede, kwam die uitvechten op het grondgebied van Othée. De grootvader van Goswin, Ameil Baré de Strailhe, was toen heer van Othée. Ameil overleefde de slag, maar niet zijn natuurlijk broer Baré. Dit weten we door de eerste leenverheffing door de heer van Othée, Ameil de Strailhe, waar de erfgenamen van Jean Baré als eerste vermeld worden. De heren de Strailhe lieten na Ameil Baré hun familienaam Baré weg en noemden zich de Strailhe, waar ze eerst afkomstig van waren. Hun natuurlijke kinderen kregen de familienaam Baré opdat de naam niet zou uitsterven.

Na de slag van Othée waren er veel luikenaars gedood en het dorp totaal vernield. De haat van Ameil net zoals de luikenaars ten opzichte van Filips de Goede was groot.

In het jaar 1430 stuurden Eustache de Strailhe, zoon van Ameil Baré de Strailhe, en Jean de Strailhe, zijn oom, burgemeester van Luik uitdagingsbrieven naar Filips de Goede en brieven om hulp aan Jean de Heinsberg. Jean de Strailhe zou tot 4 keer verkozen worden als burgemeester van Luik.

wapenschild van Ameil Baré de Strailhe: rode luipaard (Baré) en rode ruiten (Hamal)

Jean de Strailhe en Eustache en waarschijnlijk Goswin, zoon van Eustache, droegen hetzelfde wapenschild als hun vader Ameil Baré. Eustache de Strailhe, broer van Goswin, droeg terug de rode luipaard van de familie Baré als wapenschild. Ameil zijn huwelijk met Jeanne de Hamal, dochter van de heer van Othée, had Ameil geen windeieren gelegd. Hij had gestreden met zijn schoonvader in de slag van Baesweiler. Ze hadden een goede band. De zoon van Eustache de Strailhe, Stas de Strailhe, had rond 1500 ook de torenburcht (omgevormd tot een versterkt woonhuis) van Rutten in handen. Nadien is ze overgegaan op de familie Arckens. Alhoewel de heerlijkheid van Othée reeds verkocht was aan andere heren, weigerden de inwoners van Othée deze te aanvaarden. De familie de Strailhe is nog vele jaren wederrechtelijk in Othée verbleven als heer.

Hierboven de torenburcht van Rutten, maar tijdens het leven van Stas de Strailhe was het een versterkt woonhuis.

Filips de Goede wou zijn neef Louis de Bourbon een canonicaat geven in het Sint-Lambertuskapittel om al een voet tussen de deur te hebben te Luik. Maar het Sint-Lambertuskapittel te Luik ging daar niet op in. Ze verkozen de zoon van Eustache de Strailhe, Jean de Strailhe, broer van Goswin de Strailhe. Dit tot groot ongenoegen van Filips de Goede.

Toen de Heinsberg prins-bisschop werd, kwamen Vincent de Bueren en Jan de Wilde te voorschijn te Luik. Samen met Goswin de Strailhe zouden deze drie jongelui de luikenaars leiden. Vincent de Bueren zijn vader was van zijn grond verstoten maar nu keerden hun kansen onder de Heinsberg en kregen ze hoge geestelijke ambten te Luik. Ook Jan de Wilde was van zijn grond verstoten, maar hij stond nu in de gunst van de Heinsberg.

Echter Filips de Goede duwde met hulp van de paus de Heinsberg van zijn troon en in de plaats kwam Louis de Bourbon, zijn neef. Louis de Bourbon, 18 jaar en gewend aan een luxe leventje kwam reeds vlug in conflict met de luikenaren. Hij is als neef op hoogte van exuberante feesten van de Bourgondische hertogen en past dit ook toe te Luik terwijl zijn uitgehongerde onderdanen vol haat toekijken. Wanneer het even Louis de Bourbon te veel werd, vluchtte hij naar een andere stad (Hoei, Dinant, Maastricht). Zelfs Filips de Goede die op verzoek van de luikenaren de plooien wou glad strijken tussen Louis de Bourbon en de luikenaars, mislukte.

Maar laat me even alles in een grotere context plaatsen om het een beetje beter te begrijpen. Onder Filips de Goede werden de belastingen laag gehouden. De welvaart steeg te Luik, de invloed van adel en geestelijkheid nam af en de rechten van de ambachten namen toe. Na de dood van Filips de Goede trad Karel de Stoute als hertog op de voorgrond. Karel wou in niks vergeleken worden met Filips. Hij haatte zijn vader. Hoeveel bastaarden Filips de Goede heeft verwekt is niet te tellen op 2 handen, maar het waren er veel. Zijn vrouw en moeder van Karel de Stoute, zal de meest bedrogen vrouw in die tijd geweest zijn. Karel haatte zijn vader hiervoor en zette zich 100% af tegen zijn vader. HET HART VAN KAREL DE STOUTE WAS VOL VAN HAAT. Filips de Goede was een redelijk man in bestuurszaken. Karel zou dus geen redelijk man worden. Keihard en onverschillig was Karel. Zoals hij geleefd heeft, is hij ook gestorven. Na de slag te Nancy vond men zijn lichaam, na lang zoeken terug, verslonden door wolven. Door zijn karakter brengt hij vele steden tegen zich in opstand. Om zijn krijgstochten te financieren komen er verhoogde belastingen die hij opstandige steden oplegt. In de steden leidt dit tot opstanden tegen de hertog. Karel de Stoute liet zich absoluut niks zeggen over zijn moeder. Dinant toonde het bord "Charles est un batard" tijdens het beleg met een naburige stad. Daarmee wou men zeggen dat zijn moeder een hoer was. Maar ze hebben het geweten. Karel was buiten zichzelf toen hij iedereen en alles met de grond gelijk maakte. De inwoners van Dinant zwierven nadien doelloos rond.

Karel de Stoute wou absoluut het prinsbisdom Luik inlijven. Louis de Bourbon stuurde in zijn prinsbisdom belastinginners (procureurs fiscaux) rond. Het water stond de bevolking aan de mond. Er waren ook de procureurs in de gerechten die zichzelf verrijkten en de mensen uitbuitten. Reeds enkele jaren waren er klachten omtrent hun, maar er veranderde niks. Dus werd het tijd dat de bevolking zelf iets ondernam. Jongelui namen de belastinginners onder handen, soms op zeer harde wijze. Ze werden "cluppel-slagers" genoemd omdat ze de afbeelding van een wildeman met knots meedroegen. Na hen namen de ontevredenen de naam "gezellen van de groene tent" aan. Het verzet ontstond ook in limburgs haspengouw. Vooral in Wellen en Bilzen waren ze aanwezig. Maar al snel volgden de andere gemeenten (meestal zo’n 30-tal gezellen per localiteit). Hun kleding was half in het groen en de andere helft naargelang de kleur van hun localiteit. Te samen vormden ze een groep van een paar duizend jongemannen die de controle in hun gebied overnamen. Een van hun leiders was Goswin de Strailhe. Een waal zie ik je denken. En toch Onufrius, de pauselijke gezant die kwam bemiddelen tussen de strijdende partijen, noemt Goswin een limburgs edelman. Zijn vader Eustache de Strailhe was gehuwd met Catherine de Wideux. Haar vader was heer van Sint-Lambrechts-Herk. Goswin verheft ook een feodaal en censaal hof van de graaf van Loon te Martenslinde en Eigenbilzen. Het hoofdkwartier van de gezellen was te Wellen. Ze boezemden schrik in. Toen Louis de Bourbon de drie Staten te Hoei bij een riep, durfden de Hasselaren en Sint-Truidenaren er niet heen gaan. Louis de Bourbon zond soldaten naar Wellen om de gezellen te verdrijven maar zijn soldaten werden op de vlucht gedreven. Het gevecht in 1466 is gekend als het gevecht van Kriekelerenbosch, gelegen tussen Berlingen en Ulbeek. Louis de Bourbon kon de situatie niet meer aan en Karel de Stoute moest tussenkomen. Let wel op het feit dat het gros van de waalse en vlaamse adel getrouw gebleven waren aan Louis de Bourbon.

Laten we ons nu verplaatsen naar Brustem 28 oktober 1467. De luikenaars stelden zich langs een haag met hun zwaar geschut vooraan. De Molenbeek en de Hagebeek lagen tussen de voorste gelederen met de Tongenaren en de gezellen van de groene tent. Twee moerassen, de Guldenbeemd en de Penspoel beschutten de hun zijvleugels. Een rij wagens deden dienst als rugdekking. Karel de Stoute hield zich met 800 kurassiers en een groot aantal boogschutters in het midden. Op de vleugels had hij 1200 ruiters en vooraan boogschutters en lichte kannonnen. Achteraan bevonden zich 500 engelse ruiters die moesten voorkomen dat er hulp vanuit Sint-Truiden zou komen. Een grote groep ruiters en voetvolk hield Karel aan de zijde voor het geval er franse troepen zouden kunnen aanvallen. Karel de Stoute had zich goed voorbereid. Ervaren luikse leiders wilden de strijd uitstellen tot morgen, maar de Tongeren wilden onmiddellijk aanvallen.

Het was woensdag, 28 oktober 1467, 15 uur. De Tongenaren onder bevel van Jan de Wilde vielen aan en kwamen in het vizier van Bourgondische artillerie. Deze artillerie, 4 keer talrijker en veel moderner dan de luikse artillerie beschoot ook het centrum van Brustem. De Bourgondische ruiters konden niks doen in de drassige weiden en met veel moeite raakte het voetvolk over de beek. Toen de luikenaars merkten dat de Bourgondiers zonder pijlen kwamen te zitten, deden ze een krachtige tegenzet. De krachtige tegenzet kwam van de gezellen van de groen tent onder leiding van Goswin de Strailhe. Alleen de voorhoede van de hertog had tot nu deel genomen aan de gevechten. Deze tegenzet van de luikenaren die verschrikkelijk hard was, was meteen ook hun doodvonnis. Nu kwam de Bourgondische hoofdmacht de luikse vleugels massaal aanvallen, links aan de burcht van Brustem en rechts aan Distelbroek. Aan de kant van Ordingen hield Luik langer stand. Het luikse voetvolk dat wou vluchten werd tegen gehouden door de ruiterij, die achter hen in de straten van Brustem stond. De luikse bevelhebber Baré de Surlet vocht met hen mee maar hij vond de dood met hen. Eustache de Strailhe vernam de dood van Baré de Surlet en schreeuwde dat hij hem ging wreken. Op dat ogenblik struikelde zijn paard, Eustache viel van zijn paard en een spoor aan zijn hiel bleef haken in het dekkleed van zijn paard. Hiervan profiteerde een Schot om hem te kwetsen. Zijn natuurlijke zoon Eustache (hij woonde recht tegenover de kerk van Momalle) werd ook verwond. Ze streden zij aan zij. Later werden ze terug gevonden liggend in elkaar verstrengeld in het Distelbroek. Ondertussen was het 5 uur in de namiddag en de duisternis viel langzaam. Over Goswin de Strailhe is nergens sprake. Was hij er? Wat zou U doen op zo'n dag. Dus ik denk van wel. Goswin was een vechter pur sang, Onufrius de pauselijk gezant beschrijft hem zo. De meeste commentatoren of bijna iedere commentator kon zijn verhaal alleen bekend maken met de gratie van de hertog. Dus over Goswin werd gezwegen. Eustache de Strailhe werd begraven in de kerk van Aalst bij Sint-Truiden, waar zijn dochter een jaargetijde bestelde voor haar papa.

Na de slag stelt Karel de Stoute in zijn eisen dat Goswin de Strailhe en 10 van zijn trawanten die Willem van Wideux, een trouw gezel van de hertog, gewapenderhand hebben overvallen aan hem worden uitgeleverd. Willem van Wideux was een neef van Goswin en een van hevigste aanhangers van Louis de Bourbon. Ook nog wordt de kapel van Oetersloven te Wellen vernietigd en de laatste weerstand van de gezellen van de groene tent in de kiem gesmoord. Zoals gezegd was de waalse en vlaamse adel voor het merendeel getrouw gebleven aan Louis de Bourbon. Ze wilden hun domeinen niet verliezen. Geschiedenis wordt geschreven door het volk en door enkele personen die er hun hachje bij in schieten.

Wat volgt is dat Luik een hoge dwangsom moet betalen, al hun verworven rechten worden hun afgenomen, alle ambachten worden opgeheven, Luik en het bisdom komen onder gezag van de hertog. De omwallingen en grachten worden plat gegooid en het luikse perron (symbool van vrijheid) wordt naar Brugge gebracht. Wat blijft er dan nog over voor Luik? Niks.

Goswin kreeg het warm onder zijn voeten en speelde op veiligheid. Hij ging zich verstoppen in de Ardennen en leidde daar een ellendig bestaan, wachtend bijna een jaar alvorens hij terug keerde om zijn politieke rol op te nemen. Zij die in ballingschap verkeerden keerden terug eind augustus, begin september 1468. Jean de Hornes gezegd de Wilde, Goswin de Strailhe, Vincent de Bueren en Jean de Lobosch werden de aanvoerders van allen die niet tevreden waren of verbannen waren.

Volgens Onufrius, de pauselijke bemiddelaar (de paus wou zijn prins-bisdom zomaar niet afgeven aan Karel de Stoute), beschrijft Goswin als iemand die met een scherpe geest handelt en niet bij de pinken blijft zitten. Te Luik spoort hij de mensen aan hun vrijheden te verdedigen en niet toe te geven. Hij is de woordvoerder van de luikse leiders. Zondag 2 oktober escorteert Goswin Onufrius naar Tongeren om daar te onderhandelen met Louis de Bourbon en Guy de Humbercourt, de luitenant van Karel de Stoute, om een strijd te voorkomen. Op 9 oktober sluipt hij Tongeren binnen aan de zijde van Jean de Wilde en Jean de Lobosch en 5000 luikenaars en ontvoert Onufrius, Louis de Bourbon en Humbercourt.

Karel de Stoute zwoer de teloorgang van Luik en de maarschalk van Neufchatel naar Luik. Onufrius en 10 notabelen werden gezonden om genade af te smeken. Ze arriveerden te Othée temidden van een detachement van de broeders Frederik en Werner de Wittem waar ze gevangen werden op 24 oktober.

Terwijl de Bourgondische voorhoede de faubourg Saint-Leonard bezette, gingen Goswin, Jean de Wilde en Bueren hevig in het verweer rond 3 uur 's morgens en brachtten hun een zware slag toe. Jean de Wilde stierf hier.

Bij de aankomst van de hertog aan de faubourg van Saint-Walburge, de 27e 's avonds hadden de leiders van het verzet de brand van het kwartier Sainte-Marguerite bevolen. Eerder dit, zie Goswin "we zullen hen niet verrijken met onze lijken zoals in Dinant, indien we geen voorstellen ontvangen van een eervolle vrede, dan gaan we alle gevangenen kelen, vrouwen en kinderen op de versterkingen plaatsen en de stad afbranden". Zijn moed had geen grenzen meer. De eigenaren van de 2 huizen waar de franse koning en Karel de Stoute verbleven, waren Goswin op de hoogte komen brengen en stelden voor hem te gidsen. Goswin verzamelde enkele honderen mannen, waarvan een groot deel Franchimontezen. Hij stelde voor aan Vincent de Bueren om voor afleiding te zorgen als hij Karel de Stoute met een verassingsaanval ging ontvoeren of desnoods doden. Ze verlieten de stad via de poort Sainte-Marguerite, waar ze aan het oog van de Bourgondiers ontsnapten, ze drongen de Fond-Pirette binnen en gingen tot aan de voet van de scherpe helling waarop de franse koning en Karel de Stoute waren. Ze klommen als schapen tot boven. Daar botsten ze op Boergondische wasvrouwen die hun dialect herkenden en alarm sloegen. De luikenaars waren niet talrijk genoeg en het duurde niet lang of ze werden allen gedood. Zoals men leest bij de kroniekschrijvers die Karel de Stoute naar de mond schreven. Het spreekwoord "wiens brood men eet diens woord men spreekt" is van alle tijden. Kroniekschrijver de Comynes schrijft dit, maar er zijn andere bronnen die zeggen dat er een tiental doden zijn. Wie kende het terrein het best de luikenaars of de Boergondiërs. De Comynes is de enige kroniekschrijver die 600 francimontezen vermeld. Anderen vermelden 300 strijders, zowel franchimontezen als luikenaars. De franchimontezen moesten de zwarte piet toebedeeld krijgen daar Karel de Stoute Franchimont zou vernietigen omdat de meeste wapens daar vervaardigd werden. Als je weet dat Karel de Stoute Franchimont zal vernietiegen, zullen de Franchimontezen zeker in de meerderheid zijn geweest bij deze nachtelijke uitval. De Comynes schoof daarom de schuld in de schoenen van de franchimontezen. Het niet slagen van hun onderneming doet niets af aan de heldhaftigheid van hun opoffering. Indien ze geslaagd waren had de europese geschiedenis er gans anders uit gezien en hadden de Walen er een nationale feestdag bij.

Zondagmorgen 30 oktober vluchtten Goswin en Eustache de Strailhe na hun hevig verzet te Luik naar de Ardennen, maar Goswin valt in de handen van Louis de la Marck. Luik wordt in brand gestokenen met uitzondering van de kerken, kloosters en prinsbisschoppelijk paleis, totaal verwoest. Louis de la Marck kon door Goswin uit te leveren terug in de gunst van Karel de Stoute komen. Eustache, zijn broer, had meer geluk en kon naar Frankrijk vluchten waar hij 9 jaar in ballingschap verbleef te Reims. In 1477 keerde Eustache terug naar zijn heerlijkheid. Louis de Bourbon beloofde hem vrije toegang, de inbezitneming van zijn heerlijkheid, maar ze moesten zich onderwerpen aan hem, wat ze deden op 10 mei op een weide dichtbij Hoei. Hij stierf in 1488. Zijn zoon Eustache was 7 à 8 jaar.

Graag besluit ik hier met een openingszin uit het boek "de woelige stede" van Henry Carton de Wiart: Helaas! betreurenswaardig land der vaderen! Waar de grievendste smarten voor nietigheden doorgaan, waar de doodsklok luidt zonder dat men zich afvraagt voor wien, waar het leven van der verdienstelijke mannen eerder verwelkt dan de bloem, welke hun hoed heeft getooid; ons moedererf mogen we u niet meer noemen, ge zijt ons graf.

Lambert Barée 2026